Het einde van deze reis

De Blog is klaar. Alle tekeningen zijn erop gezet en van een verhaaltje voorzien. Ik kan er nog weinig van zeggen omdat het allemaal moet bezinken. En ongetwijfeld krijg ik nieuwe inzichten. Het is inmiddels 4 maanden sinds ik uit Marokko terug op stek kwam. En vandaag vertrek ik weer: nu naar Noord Marokko. Ik ben benieuwd wat ik daar aantref.. Dezelfde formule wordt gevolgd: reis verzorgd door Het Vliegende Nijlpaard, accommodatie en auto met chauffeur georganiseerd door Morocco Private Travel. Ook nu wordt ik vergezeld door Bert en hoop ik weer veel te kunnen tekenen. Ongetwijfeld is Noord Marokko heel anders dan het zuiden. Eerlijk gezegd kan ik mij moeilijk voorstellen dat deze reis geëvenaard kan worden, laat staan kan worden overtroffen. Ik hou een ‘open mind’. In tegenstelling tot het begin van deze reis heb ik voor de nieuwe reis wel al een ‘leitmotiv’ waarop ik mij kan richten. Het is immigratie en emigratie. Op de laatste tekening van deze blog zie je het bruisende centrum van Imlil: het einde van de geplaveide weg en het kruispunt vanwaar de paden naar diverse bestemmingen in de bergen voeren. Twee dames zijn net met de bus aangekomen en wachten op het laden van de muilezels zodat ze hun inkopen of bezittingen naar hun bestemming kunnen brengen. Met mijn koffers gepakt, voel ik me nu ook zo. (56)

Wat het land biedt

De eerste avond in Marrakesh moest en zou ik meteen naar het beroemde Jemaa El Fnaaplein om de sfeer te proeven. Ik had nog niet gegeten, dus Bert nam mij mee naar een van de vele marktrestaurantjes waar je aanschuift en ziet en proeft wat het land je te bieden heeft. Het was een bonte, geurige, rokerige en lawaaierige ervaring. Verse etenswaren zoals groenten, vlees, vis en gevogelte waren in grote overvloed uitgestald. Het was moeilijk om te kiezen. Maar als je een keuze had gemaakt werd het met een nood vaart gebakken, geroosterd of gestoofd en verscheen het op kleine bordjes met brood voor je neus. Ik vond het zo’n geweldige ervaring dat ik al etend de berg verswaren zat te tekenen met aan de leiding een Marokkaanse schoonheid met cowboyhoed op. Behalve de aanschuiftafels waren er ook de karren met hoog opgetast fruit en vers geperste sapjes. Zo heb ik het nergens meer gezien. Wel de overdaad, maar niet deze snelle manier van bereiden. Meestal gaat het langzaam en met zorg alsof een eerbetoon gegeven wordt aan alles wat geoogst is. Toen we na de culinaire hectiek van het Jemaa el Fnaaplein terugkuierden naar onze Riad, kwamen we langs de buurt kruideniertjes verstopt achter een loketje of in een smalle volle pijpenla. Daar worden flesjes, blikjes, pakjes en ingelegde en gedroogde etenswaren verkocht. Zelfs de verpakte koekjes geven hier de indruk versgemaakt te zijn. (3)

Ezeltjes

4WheelDrive auto’s en Quads doen overal in Marokko zand opwaaien, maar het echte vervoermiddel voor de moeilijk begaanbare bergpaden is nog steeds de ezel. Deze ezel is geparkeerd in een ezelpoolplaats ergens in de Hoge Atlas. Die ochtend is vanuit de bergen iemand op de ezel naar beneden naar de grote weg gekomen. Hij of zij heeft zijn vervoersmiddel onder een eikje geparkeerd zodat de trouwe viervoeter schaduw en iets te knabbelen heeft. De reiziger is verder naar de markt of het werk gegaan in gemotoriseerd vervoer. Soms staan er wel vier of vijf ezeltjes op zo’n ezelpoolplaats te wachten op de terugkeer van de baas. Ook in de Medina van Marrakesh waar de straten erg nauw zijn en er zware spullen vervoerd moeten worden, zoals bouwmaterialen, is de ezel onmisbaar. De ezeltjes wonen met hun karretjes bij elkaar in stallen midden in de Medina. Bert huurde zo’n ezel met kar om onze bagage van de ene naar de andere Riad te vervoeren. Dat had een taxi niet kunnen doen. (14)

Vlucht HV 5751

Het was een bont gezelschap dat in het vliegtuig zat, maar één ding hadden we allemaal gemeen: we gingen voor ons plezier en niet voor zaken, naar Marrakesh. Iedereen was dan ook goedgeluimd. Onder de passagiers waren geen mannen in pak met zwart vierwiel koffertje en de telefoon aan het oor, maar Hollandse families met grootouders en kinderen, een ouder Goois stel met twee honden, serieuze out-door types met grote wandelschoenen, Marrokaans-Nederlandse jongens met kapsels met daarin artistiek geschoren motieven en dolende Duitsers. Naast mij zat een jong stel dat elkaar met zo’n verliefd respect behandelden dat ze wel op huwelijksreis moesten zijn. Inderdaad: ze waren de dag er voor in Den Haag getrouwd en gingen naar Marrakesh voor een romantische wittebroodsweek. Eenmaal in Marrakesh geland, werd ik meteen naar de VIP lounge geloosd waar in ruil voor een glas Marrokaanse thee ik mijn paspoort afstond aan een contact van Amal. Binnen een mum van tijd stond ik daarna in de aankomst hal en schudde de hand van Saïd, de chauffeur die mij naar de stad zou rijden. Het ging zo snel dat Bert nog ergens rondliep op zoek naar een geldautomaat.(2)

Het reisschema

Uiteindelijk ging het omzetten van plannen in reserveringen van een leien dakje. Bert was al in Marrakesh en vierde met Amal en haar familie het Islamitische Offerfeest. Een vlucht was snel besproken en Amal organiseerde de rest. Zoals de ANWBgids had aangeraden zou ik in een Riad in de Medina logeren alvorens rondgereden te worden in een auto met chauffeur. Vanuit Marrakesh zou de reis zich verder vervolgen over de Hoge Atlas en Anti Atlas door de Draavallei naar Tamagroute (waar volgens de boekjes een Soefi bibliotheek met een antieke Koran zou zijn) en verder naar de Dades voordat er rechtsomkeer gemaakt zou worden terug naar Marrakesh via een tussenstop op de flanken van de één na hoogste berg van Afrika. Geen van de overnachtingen zou in een ‘gewoon’ hotel zijn, Bert zou mij vergezellen en gidsen en onderweg zou ik overal waar ik maar wilde, kunnen tekenen: 17 dagen lang! Wat een luxe. En als je denkt dat dit alleen voor de rijken onder ons is weggelegd, heb je het mis. (25)

Giraud/Moebius

Tot het laatste moment behield ik mijn twijfels of Marokko wel zo’n goede plek was om te gaan zitten tekenen. Ik wist dat ik lichamelijk niet in staat zou zijn om veel en ver te sjokken en erg veel zin om in de zon te luieren of rond te toeren heb ik ook niet. Tekenen is de ideale smoes om het rustig aan te doen en ongemerkt dingen beter te bekijken. Het is ook een manier om afstand te scheppen tussen jezelf en het onderwerp zodat je niet zo snel meegesleurd wordt in haastige vooroordelen. Wat zou ik in vredesnaam in Marokko moeten tekenen? Landschappen? De zondag voor mijn vertrek ontmoette ik mijn oude academie vriendin en collega Eva voor lunch op een terrasje in de Bosboom Toussaintstraat. Zij had een boek van de tekenaar Moebius meegebracht. Ik ken Moebius als Giraud die het prachtige tekenwerk voor de Franse spaghetti cowboystrip Blueberry gemaakt heeft. Zij kende hem als tekenaar van psychedelische sciencefictionstrips. Hoe dan ook: Giraud/Moebius had voor het tekenen van de strip die ze mij liet zien ergens in de woestijn gezeten. ‘Kijk,’ zei ze. ‘Bijna alle situaties hebben een van boven naar beneden perspectief. Alsof hij ergens hoog bovenop zat.’ Die avond mailde ik Bert dat ik vanaf daken wilde tekenen. Of dat zou kunnen? Het leek mij een goed oogpunt om mee te beginnen. (15)

Op reis met het Vliegende Nijlpaard

Het Vliegende Nijlpaard is een één-vrouws reisorganisatie, gespecialiseerd in individuele, culturele reizen naar het Midden Oosten. Bert van het Nijlpaard is Egyptologe, Klassica, Papyrologe, Demotologe en spreekt bovendien vloeiend Arabisch, zij het op z’n Egyptisch. Samen met een paar vrienden was ik in Syrië geweest met het Nijlpaard. Dus ik kende de voordelen al. Afgesproken was dat ik onder de vleugels van het Nijlpaard naar Opper Egypte zou gaan om te tekenen. Dat ging niet door vanwege de aanhoudende bonje daar. Een Egyptische vriend van Bert bracht uitkomst. Hij is getrouwd met een Marokkaanse en haar zuster Amal voert vanuit Marrakesh de reisorganisatie moroccoprivatetravel.com. Zoals de naam zegt organiseert zij vooral individuele reizen. Haar klanten zijn meestal Amerikanen met een Marokkaans-Joodse achtergrond die op zoek zijn naar hun wortels. Zij raadde Bert aan om Marokko toe te voegen aan haar repertoire. Amal zou haar daarbij helpen en nodigde haar uit voor een rondreis. Ik zou daarna als eerste klant naar Marokko komen. (46)

Reisplannen

‘Marokko is een weergaloos vakantieland,’ zei een klant in de boekwinkel waar ik zojuist een reisgids voor dat land had aangeschaft. Andere klanten en medewerkers vielen haar bij. Al snel volgde er een levendige uitwisseling van plaatsen en belevenissen. Iedereen leek slechts prettige herinneringen te hebben overgehouden aan soms wel meerdere bezoeken. Tenslotte wendden ze zich weer tot mij met de verklaring: ‘Maar je moet toch vooral naar Marrakesh!’ Met dat advies gewapend stapte ik naar huis. Marokko zou het worden, omdat het Midden Oosten niet tot de mogelijkheden behoorde vanwege de burgeroorlogen en andere onrust. Natuurlijk had ik heel ergens anders heen kunnen gaan, maar dan had ik mijn reis niet door het Vliegende Nijlpaard kunnen laten verzorgen. (37)