De pen

Marokko is inderdaad een weergaloos vakantieland. En dat niet alleen: ik kon er heerlijk tekenen. Het landschap is verbluffend, de mensen zijn aardig en zelfbewust. De Medina van Marrakesh is even spannend, druk en chaotisch als beloofd in de gidsen. Het is weliswaar onmogelijk om er op een dorpel te zitten tekenen zonder van de sokken gereden te worden door de brommers of te stikken in de walmen uitlaatgassen. Daarom heb ik Marrakesh vooral van bovenaf getekend. Want boven het gedruis bevindt zich een tweede stad met tuinen en uitzichten. De auto waarin ik buiten Marrakesh rondgereden werd was een zwarte Mercedes ‘people carrier’, een taxi busje. Bert zat naast Mohammed de chauffeur en vraagbaak. Onderweg als ik wilde tekenen schoof de deur open en kon ik vanaf de achterbank werken. Verder tekende ik waar het maar kon, vanaf de straat, het terrasje, of in de plaats van werk. Op de tekeningen staat wat ik zie, vaak zonder te weten wat het betekende. Op locatie tekenen is intensief en geconcentreerd werk dat weinig ruimte voor reflectie toelaat. Dat komt achteraf. Dan begint het genieten opnieuw als de computer open gaat, de boeken uit de kast getrokken wordt en de zoektocht naar de geheimen achter de tekeningen begint. Marokko is een groot land en ik heb er maar een klein stukje van gezien, maar ik heb de leidraad die ik niet in de gidsen vinden kon, tenslotte gevonden aan de hand van een klein plaatsje in de Draavallei: Tamagroute. Meer dan Marrakesh werd Tamagroute op deze reis voor mij de maatgever van wat ik zag en hoorde. (51)

Vlucht HV 5751

Het was een bont gezelschap dat in het vliegtuig zat, maar één ding hadden we allemaal gemeen: we gingen voor ons plezier en niet voor zaken, naar Marrakesh. Iedereen was dan ook goedgeluimd. Onder de passagiers waren geen mannen in pak met zwart vierwiel koffertje en de telefoon aan het oor, maar Hollandse families met grootouders en kinderen, een ouder Goois stel met twee honden, serieuze out-door types met grote wandelschoenen, Marrokaans-Nederlandse jongens met kapsels met daarin artistiek geschoren motieven en dolende Duitsers. Naast mij zat een jong stel dat elkaar met zo’n verliefd respect behandelden dat ze wel op huwelijksreis moesten zijn. Inderdaad: ze waren de dag er voor in Den Haag getrouwd en gingen naar Marrakesh voor een romantische wittebroodsweek. Eenmaal in Marrakesh geland, werd ik meteen naar de VIP lounge geloosd waar in ruil voor een glas Marrokaanse thee ik mijn paspoort afstond aan een contact van Amal. Binnen een mum van tijd stond ik daarna in de aankomst hal en schudde de hand van Saïd, de chauffeur die mij naar de stad zou rijden. Het ging zo snel dat Bert nog ergens rondliep op zoek naar een geldautomaat.(2)

All aboard the Marrakesh Express

De reis begon eigenlijk al toen ik de lijst toegestuurd kreeg met overnachtingen. Maar de absolute, verwachtingsvolle opwinding begon op Schiphol vanwaar ik met Transavia rechtstreeks naar Marrakesh vloog. Ik had nog nooit eerder met Transavia gereisd. Het stond bekend als chartermaatschappij die zonder vaste dienstregeling chartervluchten vloog voor reisorganisaties die complete vakanties op zonnige toeristenbestemmingen verkopen, inclusief vlucht en hotel. Mij waren vooral verhalen over vertragingen en afgelaste vluchten ter ore gekomen. Maar tijden zijn gelukkig veranderd en Transavia onderhoudt inmiddels gewone lijndiensten. Wel vliegen ze nog steeds naar de populaire vakantiebestemmingen in Europa en Noord Afrika zoals Marrakesh. Transavia heeft zich ontwikkeld tot ‘low cost price cutting airline’ die de individuele reiziger via het internet en app kaartjes aanbiedt. Ik was op 21 oktober één van de ongeveer 5 miljoen passagiers die Transavia in 2013 van en naar mijn bestemming bracht. (1)

Thuis op de bank

De ANWB Gids bleek het meest informatief voor thuis op de bank. Ik leerde dat in de steden je het beste in de Medina, de oude stad, kon logeren in een Riad, een tot pension omgebouwd koopmanshuis. Verder was er een intrigerend hoofdstuk met de titel: ‘Van wie is Marokko?’ Volgens de schrijver bezat de Koning van Marokko en zijn familie alle grondstoffen en controleerde de exportproductie van het land. Er leek weinig te zijn waar hij niet de winsten van opstreek. En dat terwijl het grootste deel van de bevolking volgens de gids, slechts van de hand naar de mond leefde. Ik ging op zoek naar berichten over Marokko op het Internet. Het eerste wat ik vond was dat een jongen en een meisje van vijftien gearresteerd waren omdat ze een foto van hun kus op Facebook hadden gezet. Verder leek het wel of alle ‘positieve’ dingen die in Marokko gebeuren te danken zijn aan de koning. Hij wordt veelvuldig genoemd als initiator, ondersteuner en aanjager. Het klonk alsof er een griezelig smalle machtbasis is: een routekaart voor een problematische toekomst. ‘Waarom’, dacht ik. ‘Is de ‘Arabische’ wereld vergeven van de ‘Ruling Families’ die alle macht in handen hebben? Staat er niet expliciet in de Koran dat het belang van de gemeenschap voor de belangen van familie of stam gaan? Of wordt er werkelijk gedacht dat de machthebber het belang van de gemeenschap dient en niet die van zichzelf?’(6)