Gelukkig Happy Nieuwjaar NewYear

In de Kasba van Tamagroute

Hassan stond klaar om toeristen rond te leiden toen wij in hartje Tamagroute aankwamen. Hij wilde ons de Kasba laten zien: de oude stad die gebouwd was als één enkel gebouw met straten als gangen en huizen als kamers. Zoals alle Kasba’s was ook deze opgetrokken uit leem. Hassan sprak met ons in toeristen Engels dat hij zichzelf had aangeleerd. Thuis sprak hij Berber en zoals alle Marokkanen die wij tegenkwamen, sprak hij een mond vol Frans. Hij was naar eigen zeggen niet naar school geweest. Daarom was hij het Arabisch niet machtig. Lopend door de Kasba vertelde hij dat het weliswaar één geheel leek, maar in werkelijkheid opgedeeld was in vier delen. In ieder deel woonde één bevolkingsgroep: Berbers, Arabieren, Nomaden en Bedoeïenen. Het klonk als een paradox: nomaden waren toch Berbers en Bedoeïenen, Arabieren. Zijn Engels was niet goed genoeg om uitsluitsel te geven: ‘We zoeken het op!’ Hassan, als Berber, woonde in het Berber deel. Uiterlijk zag hij er eerder zwart Afrikaans dan Berber uit. Alweer zo’n schijnbare tegenstelling. (35)

De Kat

In het deel van Marokko waar ik tekende hebben katten een goed leven. Oude bronnen vermelden dat Mohammed, de Boodschapper Gods, dol was op katten. Het lijkt erop dat de bewoners van Marrakesh en de Draavallei zijn goede voorbeeld met overtuiging volgen. De meeste katten in de Medina leken bij een voordeur te horen en als ze onafhankelijke buurtbewoners waren, stond er ergens op een rustig plekje wel een hele rij etensbakjes voor ze klaar. Ook de dames-gebedsruimte in de buurt van het beroemde Jemaa El Fnaaplein wordt door veel weldoorvoede poezen bezocht. In de dorpen en stadjes is het niet anders. De twee schatjes op deze tekening zorgen ervoor dat de bezoekers van dit caféterras in Ouarzazate veilig hun kopje NousNous of thee kunnen drinken in de schaduw van een rieten parasol.(37)

De pen

Marokko is inderdaad een weergaloos vakantieland. En dat niet alleen: ik kon er heerlijk tekenen. Het landschap is verbluffend, de mensen zijn aardig en zelfbewust. De Medina van Marrakesh is even spannend, druk en chaotisch als beloofd in de gidsen. Het is weliswaar onmogelijk om er op een dorpel te zitten tekenen zonder van de sokken gereden te worden door de brommers of te stikken in de walmen uitlaatgassen. Daarom heb ik Marrakesh vooral van bovenaf getekend. Want boven het gedruis bevindt zich een tweede stad met tuinen en uitzichten. De auto waarin ik buiten Marrakesh rondgereden werd was een zwarte Mercedes ‘people carrier’, een taxi busje. Bert zat naast Mohammed de chauffeur en vraagbaak. Onderweg als ik wilde tekenen schoof de deur open en kon ik vanaf de achterbank werken. Verder tekende ik waar het maar kon, vanaf de straat, het terrasje, of in de plaats van werk. Op de tekeningen staat wat ik zie, vaak zonder te weten wat het betekende. Op locatie tekenen is intensief en geconcentreerd werk dat weinig ruimte voor reflectie toelaat. Dat komt achteraf. Dan begint het genieten opnieuw als de computer open gaat, de boeken uit de kast getrokken wordt en de zoektocht naar de geheimen achter de tekeningen begint. Marokko is een groot land en ik heb er maar een klein stukje van gezien, maar ik heb de leidraad die ik niet in de gidsen vinden kon, tenslotte gevonden aan de hand van een klein plaatsje in de Draavallei: Tamagroute. Meer dan Marrakesh werd Tamagroute op deze reis voor mij de maatgever van wat ik zag en hoorde. (51)

Vlucht HV 5751

Het was een bont gezelschap dat in het vliegtuig zat, maar één ding hadden we allemaal gemeen: we gingen voor ons plezier en niet voor zaken, naar Marrakesh. Iedereen was dan ook goedgeluimd. Onder de passagiers waren geen mannen in pak met zwart vierwiel koffertje en de telefoon aan het oor, maar Hollandse families met grootouders en kinderen, een ouder Goois stel met twee honden, serieuze out-door types met grote wandelschoenen, Marrokaans-Nederlandse jongens met kapsels met daarin artistiek geschoren motieven en dolende Duitsers. Naast mij zat een jong stel dat elkaar met zo’n verliefd respect behandelden dat ze wel op huwelijksreis moesten zijn. Inderdaad: ze waren de dag er voor in Den Haag getrouwd en gingen naar Marrakesh voor een romantische wittebroodsweek. Eenmaal in Marrakesh geland, werd ik meteen naar de VIP lounge geloosd waar in ruil voor een glas Marrokaanse thee ik mijn paspoort afstond aan een contact van Amal. Binnen een mum van tijd stond ik daarna in de aankomst hal en schudde de hand van Saïd, de chauffeur die mij naar de stad zou rijden. Het ging zo snel dat Bert nog ergens rondliep op zoek naar een geldautomaat.(2)

All aboard the Marrakesh Express

De reis begon eigenlijk al toen ik de lijst toegestuurd kreeg met overnachtingen. Maar de absolute, verwachtingsvolle opwinding begon op Schiphol vanwaar ik met Transavia rechtstreeks naar Marrakesh vloog. Ik had nog nooit eerder met Transavia gereisd. Het stond bekend als chartermaatschappij die zonder vaste dienstregeling chartervluchten vloog voor reisorganisaties die complete vakanties op zonnige toeristenbestemmingen verkopen, inclusief vlucht en hotel. Mij waren vooral verhalen over vertragingen en afgelaste vluchten ter ore gekomen. Maar tijden zijn gelukkig veranderd en Transavia onderhoudt inmiddels gewone lijndiensten. Wel vliegen ze nog steeds naar de populaire vakantiebestemmingen in Europa en Noord Afrika zoals Marrakesh. Transavia heeft zich ontwikkeld tot ‘low cost price cutting airline’ die de individuele reiziger via het internet en app kaartjes aanbiedt. Ik was op 21 oktober één van de ongeveer 5 miljoen passagiers die Transavia in 2013 van en naar mijn bestemming bracht. (1)

Het reisschema

Uiteindelijk ging het omzetten van plannen in reserveringen van een leien dakje. Bert was al in Marrakesh en vierde met Amal en haar familie het Islamitische Offerfeest. Een vlucht was snel besproken en Amal organiseerde de rest. Zoals de ANWBgids had aangeraden zou ik in een Riad in de Medina logeren alvorens rondgereden te worden in een auto met chauffeur. Vanuit Marrakesh zou de reis zich verder vervolgen over de Hoge Atlas en Anti Atlas door de Draavallei naar Tamagroute (waar volgens de boekjes een Soefi bibliotheek met een antieke Koran zou zijn) en verder naar de Dades voordat er rechtsomkeer gemaakt zou worden terug naar Marrakesh via een tussenstop op de flanken van de één na hoogste berg van Afrika. Geen van de overnachtingen zou in een ‘gewoon’ hotel zijn, Bert zou mij vergezellen en gidsen en onderweg zou ik overal waar ik maar wilde, kunnen tekenen: 17 dagen lang! Wat een luxe. En als je denkt dat dit alleen voor de rijken onder ons is weggelegd, heb je het mis. (25)